Bữa sáng ở Hàng Gòn bắt đầu rất sớm, nhiều quán mở từ khi trời còn tối để phục vụ người đi cạo mủ, đi vườn, đi chợ; món phổ biến nhất là hủ tiếu, bánh canh, bún bò, phở, bánh cuốn, xôi, bánh mì, cháo lòng, cơm tấm, kèm ly cà phê sữa đá. Đây là bữa sáng kiểu Đông Nam Bộ, pha thêm món Bắc, món Trung của những người đến lập nghiệp.
Bài này kể lại nhịp ăn sáng của vùng: mấy giờ quán mở, ai ăn gì, vì sao món nước chiếm ưu thế, và vài gợi ý để bạn ăn sáng như người địa phương khi ghé Hàng Gòn. Trang không giới thiệu quán và không nêu giá.
Vì sao bữa sáng ở đây bắt đầu sớm
Nhịp sống vùng vườn và vùng cao su quyết định giờ ăn sáng. Người cạo mủ đi làm từ hai, ba giờ sáng, xong ca khi trời vừa sáng; người làm vườn ra vườn từ năm giờ để tranh thủ trời mát; người đi chợ, chở hàng cho thương lái cũng xuất phát sớm. Vì vậy, nhiều quán ăn sáng ở Hàng Gòn mở từ bốn, năm giờ sáng, phục vụ hai đợt khách: đợt đi làm sớm và đợt đi làm muộn, học sinh.
Đến khoảng tám, chín giờ, nhiều quán đã dọn hàng. Người thành phố quen ăn sáng lúc chín giờ có khi đến nơi thì quán đã hết món. Muốn ăn sáng ngon ở vùng này, nên ra đường trước bảy giờ.
Một hệ quả nữa là nhiều quán chỉ bán một món duy nhất, nấu một nồi nước dùng từ đêm, bán hết là nghỉ. Quán một món thường là quán ngon, vì người nấu dồn hết công cho món đó. Đến muộn, bạn sẽ thấy ghế đã xếp lên bàn và nồi đã cạn.
Cũng vì giờ giấc này mà cà phê là món không thể thiếu. Quán cà phê mở sớm nhất trong ngày, người cạo mủ về ghé uống cà phê, ăn ổ bánh mì, kể chuyện mủ, chuyện vườn trước khi về nhà ngủ bù. Quán cà phê sáng sớm là nơi tin tức trong xóm được truyền đi nhanh nhất.
Hủ tiếu, bánh canh, bún bò: ba món nước quen thuộc
Hủ tiếu là món sáng phổ biến nhất ở Nam Bộ, và vùng Long Khánh cũng vậy. Hủ tiếu nước xương heo, có thịt, tim, gan, tôm, trứng cút, ăn với giá, hẹ, xà lách; hủ tiếu khô trộn nước sốt, chén nước lèo để riêng. Một tô hủ tiếu nóng buổi sáng mát trời là bữa sáng đơn giản mà đủ.
Bánh canh là món sợi bột gạo hoặc bột lọc, nước dùng sệt nhẹ, với các loại như bánh canh giò heo, bánh canh cua, bánh canh cá. Ở vùng có nhiều người gốc miền Trung, bánh canh cá lóc hoặc bánh canh chả cá theo kiểu Trung cũng khá quen thuộc. Mỗi quán một kiểu, không có chuẩn chung.
Bún bò, gồm bún bò Huế cay nồng và các biến thể kiểu Nam ít cay hơn, là món quen của người gốc miền Trung và đã lan ra cả vùng. Nước dùng thơm sả, mắm ruốc, có giò heo, chả, huyết. Người không ăn cay nên dặn trước, vì nhiều quán cho sẵn sa tế.
Ngoài ba món chính, buổi sáng còn có cháo lòng, cháo gà, cháo cá, nhất là vào những sáng mưa; bánh bèo, bánh bột lọc, bánh ướt ở các hàng quanh chợ; cơm tấm sườn bì chả cho người cần bữa no trước một ngày làm việc nặng. Mì Quảng, món của người gốc Quảng Nam, cũng có mặt ở một số quán do người gốc Quảng mở.
Bữa sáng ở Hàng Gòn theo nguồn gốc món
Bảng gom các món sáng thường gặp theo nguồn gốc vùng miền, cho thấy rõ sự pha trộn của một vùng di dân:
| Nguồn gốc | Món sáng thường gặp | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Nam Bộ | Hủ tiếu, bánh canh, cơm tấm, bánh mì, cháo lòng, xôi mặn | Nước dùng ngọt, nhiều rau ăn kèm |
| Miền Bắc | Bánh cuốn, phở, bún riêu, xôi xéo | Vị thanh, đã điều chỉnh theo khẩu vị chung |
| Miền Trung | Bún bò, mì Quảng, bánh canh cá | Đậm vị, có thể cay, nhiều mắm ruốc |
| Món chung | Cà phê sữa đá, bánh bao, bánh ngọt, sữa đậu nành | Ăn nhanh, mang đi |
Một con đường trong khu đông dân có thể có đủ món ba miền trong vòng vài trăm mét, đó là nét riêng của bữa sáng vùng di dân.
Điều thú vị là người địa phương ít khi phân biệt món theo nguồn gốc. Một người gốc Nam có thể ăn bánh cuốn ba ngày một tuần, một người gốc Bắc có thể chỉ ăn hủ tiếu. Món sáng ở đây được chọn theo quán quen, theo đường đi làm, theo giờ giấc, hơn là theo quê.
Bánh mì và xôi: bữa sáng mang đi
Với người vội đi vườn, đi làm, bánh mì và xôi là lựa chọn nhanh nhất. Bánh mì ở vùng Long Khánh theo kiểu Nam: ổ giòn, nhân pate, chả lụa, thịt nguội, chả bông, dưa chua, rau thơm, nước tương hoặc nước sốt. Nhiều xe bánh mì đậu ở ngã ba, cổng chợ, cổng trường từ sáng sớm.
Xôi có xôi mặn kiểu Nam với lạp xưởng, chả lụa, trứng, ruốc, mỡ hành; xôi xéo, xôi lạc kiểu Bắc; xôi đậu xanh, xôi bắp, xôi đậu phộng ăn với dừa nạo, muối mè. Gói xôi bằng lá chuối hoặc giấy, cầm theo ăn trên đường.
Người làm vườn còn có kiểu bữa sáng tự chuẩn bị: cơm nguội chiên với trứng, khoai lang luộc, bắp luộc, mang theo ra vườn cùng bình trà đá. Đây là bữa sáng phổ biến của các nhà vườn mùa bận, khi không có thời gian ra quán.
Học sinh trong vùng thường ăn sáng ở hàng quanh cổng trường: bánh mì, xôi, bánh bao, sữa đậu nành, hộp sữa. Phụ huynh chở con đi học rồi ghé luôn quán cà phê gần trường, tạo nên những điểm đông đúc vào khung giờ đầu buổi sáng.
Chợ sáng: nơi ăn sáng và nhìn đời sống
Chợ sáng ở các khu dân cư trong vùng Long Khánh họp từ sớm, đông nhất từ năm đến bảy giờ. Đây không chỉ là chỗ mua bán mà còn là chỗ ăn sáng: quanh chợ thường có hàng hủ tiếu, bánh canh, bánh cuốn, xôi, cháo, bánh bèo, bánh ướt, chè. Khách ngồi ghế nhựa thấp, ăn nhanh, rồi vào chợ.
Chợ sáng vùng vườn có nét riêng: người làm vườn mang rau, trái của nhà ra bán ít một, có khi chỉ vài bó rau lang, một rổ lá bép, vài trái mít non, ít măng luộc. Mùa mưa có nấm mối, mùa trái có chôm chôm, măng cụt. Nhìn hàng rau trái ở chợ sáng là biết mùa nào đang đến trong vùng.
Với khách, ghé chợ sáng là cách hiểu vùng đất nhanh nhất. Đi vòng chợ, ăn một tô hủ tiếu, mua vài thứ rau trái lạ mang về, hỏi người bán vài câu, bạn sẽ hiểu đời sống miệt vườn rõ hơn đọc nhiều trang giới thiệu.
Đi chợ sáng cũng có vài phép lịch sự: không chen lấn ở lối đi hẹp, hỏi giá trước khi lấy hàng, không bóp nắn trái cây quá tay, mua ít cũng được nhưng đừng trả giá quá kỹ với người bán vài bó rau nhà trồng.
Cà phê sáng: thói quen của cả vùng
Cà phê sữa đá là thức uống sáng phổ biến nhất ở Hàng Gòn, như ở hầu hết Đông Nam Bộ. Cà phê pha phin hoặc pha sẵn trong vợt, đậm, có khi pha trộn với bắp rang hoặc đậu nành theo kiểu cà phê bình dân cũ. Ly cà phê sữa đá ngọt đậm là thứ người làm vườn, người cạo mủ uống để tỉnh táo sau ca đêm hoặc trước giờ ra vườn.
Quán cà phê sáng ở vùng vườn khác quán cà phê thành phố. Bàn ghế đơn giản, có khi chỉ là ghế nhựa dưới mái tôn, tivi bật bản tin, khách quen ngồi theo nhóm cố định. Ở đây người ta bàn chuyện giá mủ, giá trái, chuyện thời tiết, chuyện con cái, chuyện xóm.
Gần đây, quán cà phê kiểu mới với đồ uống đa dạng, không gian trang trí cũng xuất hiện ở khu trung tâm và dọc trục đường chính, phục vụ người trẻ và khách thành phố. Hai kiểu quán cùng tồn tại, mỗi kiểu một nhóm khách riêng.
Trà đá miễn phí đi kèm ly cà phê là nét quen của quán bình dân Nam Bộ. Khách ngồi lâu, rót trà uống mãi, không ai phiền. Đây là phép hiếu khách nhỏ mà người từ nơi khác đến thường để ý và nhớ.
Ăn sáng như người địa phương: vài gợi ý
Nếu bạn ở Hàng Gòn qua đêm, vài gợi ý sau giúp bạn có bữa sáng đúng chất vùng:
- Ra đường trước bảy giờ; nhiều quán ngon hết món sớm.
- Chọn quán đông người địa phương, đặc biệt người lớn tuổi, người mặc đồ đi làm vườn.
- Thử món của vùng khác với quê bạn: người miền Bắc thử hủ tiếu, người miền Nam thử bánh cuốn kiểu Bắc.
- Ghé chợ sáng, ăn ở hàng quanh chợ, mua thêm rau trái theo mùa.
- Gọi cà phê sữa đá và ngồi một lúc ở quán cà phê bình dân để nghe chuyện vùng.
- Mang theo tiền lẻ; nhiều quán nhỏ chưa nhận chuyển khoản hoặc chỉ nhận một số cách thanh toán.
- Gọi món đúng tên địa phương: "hủ tiếu", "bánh canh", "cà phê sữa đá" là đủ, người bán sẽ hỏi lại chi tiết.
Bữa sáng ở vùng vườn không cầu kỳ, nhưng là lúc bạn thấy rõ nhất nhịp sống của người Hàng Gòn.
Bữa sáng thay đổi theo mùa
Mùa khô, sáng sớm mát, người ta ăn sáng ngoài quán nhiều hơn, quán đông từ sớm. Mùa mưa, có những sáng mưa dầm, quán vắng hơn, người ta chuộng món nóng như cháo, bánh canh, hủ tiếu, ngồi lâu hơn ở quán cà phê chờ tạnh mưa mới ra vườn.
Mùa trái chín, nhà vườn bận nhất, bữa sáng gọn nhất: ổ bánh mì, gói xôi ăn vội, có khi ăn ngay trong vườn giữa hai đợt hái. Quán ăn sáng gần các vườn lớn đông thợ hái trái, người chở hàng; nhiều quán bán thêm cơm phần buổi sáng cho người làm thuê cần ăn no.
Dịp Tết, nhiều quán đóng cửa mấy ngày đầu năm, bữa sáng chuyển vào nhà với bánh chưng, bánh tét, dưa hành, củ kiệu. Sau mùng bốn, mùng năm, quán mở dần và nhịp ăn sáng quen thuộc trở lại.
Ngày rằm, mùng một âm lịch, nhiều gia đình ăn chay buổi sáng, các hàng bún chay, xôi chay, bánh mì chay đông hơn hẳn. Một số quán mặn ngày đó cũng bán thêm món chay cho khách quen.
Câu hỏi thường gặp
Mấy giờ thì quán ăn sáng ở Hàng Gòn mở cửa?
Nhiều quán mở từ khoảng bốn, năm giờ sáng để phục vụ người đi cạo mủ, đi vườn, đi chợ. Giờ mở cụ thể khác nhau giữa các quán. Nhiều quán dọn hàng sau tám, chín giờ, nên muốn ăn ngon nên đi trước bảy giờ.
Món sáng nào đặc trưng nhất của Hàng Gòn?
Không có món sáng mang tên riêng của Hàng Gòn. Đặc trưng là sự pha trộn: hủ tiếu, bánh canh kiểu Nam; bánh cuốn, phở kiểu Bắc; bún bò, mì Quảng kiểu Trung, cùng có mặt trên một con đường. Đó là dấu ấn của vùng di dân.
Ăn sáng ở chợ có sạch không?
Tuỳ hàng quán. Chọn hàng có nồi nước dùng sôi, chén bát rửa sạch, rau sống được rửa và để ráo, người bán gọn gàng. Hàng đông khách quen địa phương thường đáng tin hơn. Món nấu nóng an toàn hơn món nguội để lâu.
Ở Hàng Gòn có quán ăn sáng chay không?
Có, nhất là quanh các chùa và vào ngày rằm, mùng một, nhiều hàng bán bún chay, hủ tiếu chay, xôi chay, bánh mì chay. Ngày thường, một số quán ở khu đông dân bán chay cả tuần. Hỏi người địa phương là cách tìm nhanh nhất.
Cà phê ở vùng Long Khánh có gì khác cà phê thành phố?
Cà phê ở quán bình dân vùng vườn thường pha đậm, ngọt, ly lớn, hợp với người lao động cần tỉnh táo. Một số quán còn pha trộn kiểu cũ. Quán cà phê kiểu mới ở khu trung tâm thì giống quán thành phố. Hương vị cụ thể tuỳ từng quán.