Quốc lộ 56 là trục làm ăn chính của Hàng Gòn: khách đi Bà Rịa, Vũng Tàu, người ở TP.HCM lên Long Khánh mùa trái, xe tải chở hàng, công nhân, người dân địa phương đều đi qua. Sạp trái cây, quán ăn, quán cà phê, tiệm tạp hoá, tiệm sửa xe ven đường sống nhờ dòng người này. Thành công ở đây phụ thuộc vào ba thứ: chỗ cho khách dừng an toàn, hàng đúng mùa, và giữ được khách quay lại.
Bài không bàn giá thuê mặt bằng hay giá bán. Bài đi qua những điều cần tính khi mở cơ sở ven quốc lộ ở vùng vườn đất đỏ: vị trí, pháp lý cơ bản, an toàn thực phẩm, nguồn hàng, nhịp khách theo mùa, và những việc dễ bị kiểm tra nhắc nhở.
Ai đi qua quốc lộ 56 và họ cần gì
Dòng khách trên quốc lộ 56 khác nhau theo giờ và theo mùa. Sáng sớm là người đi làm, xe chở trái đi chợ, học sinh. Trưa và chiều là xe tải, xe khách, người đi công việc. Cuối tuần và mùa trái, thêm khách du lịch từ TP.HCM, Biên Hòa lên Long Khánh ăn trái cây, ghé thăm khu di tích, rồi đi tiếp xuống Bà Rịa hay ngược lại.
Mỗi nhóm cần thứ khác. Người đi làm cần bữa sáng nhanh, cà phê mang đi. Tài xế xe tải cần quán cơm có chỗ đậu xe lớn, nhà vệ sinh sạch, chỗ nghỉ trưa. Khách du lịch cần trái cây ngon, rõ nguồn gốc, có thể ăn tại chỗ hoặc mang về, cần chỗ chụp ảnh, ngồi nghỉ có bóng mát.
Thêm một nhóm ít được để ý là người dân trong vùng đi chợ, đi làm về ngang qua. Họ mua ít mỗi lần nhưng mua đều quanh năm, kể cả lúc khách du lịch vắng. Cơ sở giữ được nhóm khách này thường qua mùa thấp điểm nhẹ nhàng hơn.
Hiểu nhóm khách chính của mình giúp quyết định từ vị trí đến giờ mở cửa. Một quán phục vụ tài xế đường dài mà không có chỗ đậu xe tải thì vô dụng; một sạp trái cây nhắm khách du lịch mà mở cửa giờ làm việc ngày thường thì vắng.
Chọn vị trí: những yếu tố quyết định
Tầm nhìn từ xa. Khách trên xe chạy cần thấy sạp, quán từ đủ xa để kịp giảm tốc và tấp vào. Vị trí sau khúc cua, sau hàng cây che, khách đi qua rồi mới thấy. Màu sắc trái cây xếp gọn, mái che sáng màu giúp nhận ra từ xa.
Chỗ dừng xe an toàn. Đây là yếu tố quan trọng nhất ven quốc lộ. Khách cần chỗ tấp xe vào trong đất của cơ sở, không phải dừng trên làn đường. Vị trí không có chỗ dừng vừa nguy hiểm vừa dễ bị nhắc nhở, và khách cũng ngại dừng.
Chiều xe. Khách đi lên Long Khánh thường mua trái cây ăn; khách đi về TP.HCM mua trái mang về. Sạp ở bên đường của chiều về thường có lợi hơn cho bán trái mang về, nhưng phụ thuộc thói quen thực tế từng đoạn.
Gần điểm dừng tự nhiên. Gần ngã ba vào khu di tích, gần trạm xăng, gần chỗ khách hay dừng nghỉ, cơ sở hưởng lợi từ dòng khách đã sẵn sàng dừng xe.
Pháp lý mặt bằng. Đất thuê có hợp đồng, phần dựng mái che, kệ hàng nằm ngoài hành lang an toàn đường bộ. Dựng tạm lấn ra lề đường có thể bị buộc tháo dỡ giữa mùa.
An toàn thực phẩm cho quán ăn, quán nước ven đường
Quán ăn, quán nước là cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định. Tuỳ quy mô và loại hình, cơ sở có thể phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, hoặc thuộc diện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Người trực tiếp chế biến thường cần có kiến thức và sức khoẻ phù hợp theo quy định.
Ven quốc lộ, bụi đường là vấn đề thật. Thức ăn bày ra ngoài, rau sống, đá lạnh để hở đều dễ nhiễm bụi từ xe tải. Tủ kính, nắp đậy, khu chế biến đặt phía trong xa mặt đường là những đầu tư nhỏ mà tác động lớn. Nước dùng để nấu và làm đá phải là nước sạch; nước giếng chưa xử lý không phù hợp.
Rác thải quán ăn ven đường, đặc biệt mùa đông khách, cần được thu gom đúng tuyến, không đổ ra mương hay bãi đất trống phía sau. Nước thải rửa chén không chảy tràn ra lề đường. Những việc này ảnh hưởng trực tiếp đến hàng xóm, và cũng là thứ khách nhìn thấy khi ngồi ăn.
Sạp trái cây: nguồn hàng và chuyện "trái vườn nhà"
Khách mua trái ven đường ở vùng Long Khánh thường muốn mua trái của vùng, tươi, ngon, và tin rằng mua ở đây ngon hơn ở chợ thành phố. Sạp của chính nhà vườn có lợi thế tự nhiên: trái hái buổi sáng, bán buổi chiều. Sạp lấy hàng từ vựa hay từ nơi khác thì cần chọn nguồn kỹ để giữ uy tín.
Nhiều sạp treo chữ "trái vườn nhà" trong khi thực tế lấy hàng từ nhiều nơi, kể cả trái của vùng khác, tỉnh khác. Lời giới thiệu không đúng sự thật có thể vi phạm quy định về bảo vệ người tiêu dùng, và quan trọng hơn, làm mất lòng tin của khách với cả dãy sạp trên quốc lộ. Nói đúng nguồn: trái nhà trồng thì nói nhà trồng, trái lấy từ vườn quen trong vùng thì nói vậy.
Trái sầu riêng là mặt hàng dễ gây tranh cãi nhất: trái chín ép, trái non, cơm sượng. Cho khách xem trái, bổ thử khi khách muốn, có chính sách đổi trái hỏng rõ ràng giúp sạp giữ khách quay lại vụ sau. Ở chiều ngược lại, cân phải đúng, đã được kiểm định, cân trước mặt khách.
Nhịp khách theo mùa và cách chuẩn bị
Kinh doanh ven quốc lộ 56 ở Hàng Gòn theo nhịp mùa trái và nhịp lễ, Tết. Bảng sau là hình dung chung để lên kế hoạch hàng hoá, nhân lực:
| Giai đoạn | Khách | Chuẩn bị |
|---|---|---|
| Mùa trái chính giữa năm | Đông khách du lịch cuối tuần, khách mua trái mang về | Thêm người, thêm hàng, mở sớm đóng muộn cuối tuần |
| Ngoài mùa trái | Chủ yếu người địa phương, tài xế | Giảm hàng tươi, tăng đồ uống, món ăn |
| Lễ, Tết | Khách về quê, khách đi chơi Vũng Tàu | Hàng làm quà, chỗ đậu xe, nhà vệ sinh |
| Mùa mưa | Khách giảm buổi chiều | Mái che rộng, nền khô ráo, hàng không ướt |
Ngoài mùa trái, nhiều sạp chuyển sang bán trái cây của vùng khác, đặc sản khô, nông sản đóng gói, hoặc đóng cửa tạm. Giữ một nguồn thu ổn định ngoài mùa, như đồ uống, món ăn sáng, giúp cơ sở không phải gánh chi phí mặt bằng trong những tháng vắng.
Mùa cao điểm là lúc dễ quá tải: xe đậu tràn ra đường, rác dồn, hàng hỏng nhiều. Thuê thêm người trông xe, dọn dẹp trong những ngày cuối tuần mùa trái là chi phí đáng bỏ, vì sự cố giao thông trước cửa hàng là điều không ai muốn.
Những việc dễ bị kiểm tra, nhắc nhở
Cơ sở ven quốc lộ dễ được để ý hơn cơ sở trong hẻm. Những điểm sau thường được nhắc trong các đợt kiểm tra:
- Dựng mái che, kệ hàng, biển quảng cáo lấn hành lang an toàn đường bộ hoặc vỉa hè.
- Để xe khách đậu dưới lòng đường, gây cản trở giao thông.
- Chưa đăng ký kinh doanh khi đã bán thường xuyên với quy mô đáng kể.
- Không đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm với quán ăn, quán nước.
- Dùng cân không kiểm định hoặc cân sai.
- Đổ rác, nước thải ra lề đường, mương thoát nước.
- Treo giá không rõ ràng, bán khác giá niêm yết.
Một phần các điểm trên thuộc thẩm quyền kiểm tra của lực lượng quản lý đường bộ, phần khác của phường, phần khác của cơ quan an toàn thực phẩm hay quản lý thị trường. Bạn không cần thuộc ai làm gì; chỉ cần biết những điểm hay bị nhắc để làm đúng từ đầu.
Phần lớn các điểm này không tốn nhiều tiền để làm đúng; chỉ cần tính từ khi bắt đầu. Sửa giữa mùa, khi đã quen cách làm cũ và đang đông khách, mới là chỗ tốn công.
Giữ khách quay lại: điều sạp ven đường hay quên
Khách ven quốc lộ phần lớn là khách vãng lai, nhưng không phải tất cả. Người ở TP.HCM lên Long Khánh mỗi mùa trái thường quay lại đúng sạp năm trước nếu được bán trái ngon, cân đúng, đối xử tử tế. Một số sạp lưu số điện thoại khách, báo khi trái vào mùa, nhận đặt hàng gửi xe về thành phố.
Gửi trái đi xa cần đóng gói đúng: sầu riêng cần thùng thoáng, chôm chôm cần giữ ẩm vừa phải, tránh nắng trên xe. Ghi rõ ngày đóng, cách bảo quản, cách nhận biết trái chín. Khách nhận hàng đẹp sẽ giới thiệu cho người khác; hàng hỏng thì một tin nhắn chê có thể lan rộng hơn nhiều so với lời khen.
Ngoài trái cây, khách du lịch ghé Hàng Gòn còn hỏi đường đến khu di tích mộ cự thạch, hỏi chỗ ăn trưa, chỗ đi vườn. Người bán biết chỉ đường, giới thiệu đúng mực những điểm trong vùng, làm cho trải nghiệm của khách tốt hơn và gắn tên sạp với chuyến đi đó.
Biển hiệu, quảng cáo ven quốc lộ: được và không được
Ven quốc lộ, ai cũng muốn biển hiệu to, sáng, đặt sát đường cho khách thấy từ xa. Nhưng biển quảng cáo dọc đường bộ chịu quy định về vị trí, kích thước, khoảng cách so với mép đường và không được che khuất biển báo giao thông, tầm nhìn của người lái. Biển dựng trong hành lang an toàn đường bộ, treo trên cây ven đường, cột điện thường bị yêu cầu tháo.
Biển hiệu gắn tại cơ sở kinh doanh, thể hiện tên cơ sở, thường đơn giản hơn biển quảng cáo độc lập, nhưng vẫn phải đặt trong phạm vi đất của bạn và không gây nguy hiểm. Biển quảng cáo cỡ lớn có thể cần thủ tục thông báo hoặc cấp phép theo quy định về quảng cáo; hỏi phường trước khi làm.
Ở vùng vườn, có một cách thu hút khách hiệu quả mà không cần biển to: trưng bày chính sản phẩm. Những chùm chôm chôm đỏ treo dưới mái, những trái sầu riêng xếp gọn trên kệ gỗ, nhìn từ xa đã đủ cho khách biết đây là chỗ bán trái. Đèn đủ sáng buổi tối cũng giúp khách nhận ra sạp khi trời tối sớm mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Bán trái cây nhà trồng ven quốc lộ có cần đăng ký kinh doanh không?
Bán sản phẩm tự sản xuất của gia đình thường không bắt buộc đăng ký hộ kinh doanh theo quy định. Khi bạn mua thêm trái của nơi khác để bán thường xuyên, mở sạp cố định quy mô lớn, nên hỏi phường về việc đăng ký.
Mở quán cơm cho tài xế ven quốc lộ 56 cần những giấy gì?
Thường cần đăng ký hộ kinh doanh và đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo loại hình, có thể là giấy chứng nhận hoặc cam kết. Kiểm thêm các yêu cầu về phòng cháy, môi trường tuỳ quy mô. Hỏi bộ phận một cửa phường Hàng Gòn trước khi mở.
Dựng mái che tạm trước sạp trái cây có được không?
Được nếu mái che nằm trong đất của bạn, ngoài hành lang an toàn đường bộ, không che khuất tầm nhìn giao thông. Phần lấn ra hành lang hoặc lề đường có thể bị yêu cầu tháo dỡ, kể cả giữa mùa đông khách.
Khách phàn nàn sầu riêng bị sượng thì xử lý thế nào?
Nên có chính sách đổi trả rõ ràng từ trước và nói với khách khi bán. Cho khách xem, bổ thử tại chỗ giúp giảm tranh cãi. Xử lý nhã nhặn một trường hợp không hài lòng thường đáng giá hơn số tiền của một trái.
Có nên bán cả trái của vùng khác khi trái vùng mình hết mùa?
Có thể, nếu nói đúng nguồn gốc với khách. Ghi hoặc nói rõ trái từ đâu giúp giữ uy tín. Giới thiệu sai nguồn gốc là vi phạm quyền được thông tin của người tiêu dùng và làm mất lòng tin lâu dài.
Quán ven quốc lộ có cần nhà vệ sinh cho khách không?
Với quán ăn, quán nước phục vụ khách ngồi lại, nhà vệ sinh sạch là yêu cầu thực tế và thường liên quan điều kiện vệ sinh cơ sở. Với khách đường dài, đây còn là lý do chính để chọn dừng ở quán bạn thay vì quán khác.